Τίποτα δεν είναι αντιστρέψιμο όσο επικρατεί η καινοτομία και η ανάπτυξη

του Αντώνη Ζέρβα

ΚΡΙΣΙΣ 2014 *

Αν και απέχω κατά κανόνα από τα πολιτιστικά της μικρής μας κοινότητας, δεν θα μπορούσα εντούτοις να αρνηθώ την ευγενική πρόσκληση του συναδέλφου Στράτου Μεϊντανόπουλου να καλωσορίσω εδώ, στις Βρυξέλλες, δύο παλαιούς φίλους, οι οποίοι διακρίνονται για την ακατάπαυστη και εντόνως ερωτηματική τους διάρκεια στα ιδεολογικά και πνευματικά πράγματα της Ελλάδας. Και οι δύο είναι άνθρωποι πεποιθήσεων μετά λόγου και πράξεων.

Πρόκειται για τον πολιτικό συγγραφέα και μαχητικό εκδότη Γιώργο Καραμπελιά και για τον γνωστό δημοσιογράφο της Καθημερινής και υποψήφιο ευρωβουλευτή Νίκο Ξυδάκη, οι οποίοι ήλθαν να μας μιλήσουν για την κρίση του τόπου μας στον τόπο ακριβώς όπου λαμβάνει τη μαθηματική της μορφή  κάθε νέα κρίση, δηλαδή στον γραφειοκρατικό και οργανωτικό εγκέφαλο της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Ολοι έχουμε καταλάβει πια ότι η παρούσα κρίση δεν είναι απλώς οικονομικής φύσεως, ούτε περιορίζεται στα εθνικά όρια ενός «αμελούς και ανεπρόκοπου» κράτους μέλους. Και όλοι κάνουμε υπομονή, ελπίζοντας πως με τον έναν ή άλλο τρόπο θα περάσει και αυτή. Δεν πρέπει να ξεγελιόμαστε όμως, διότι η κρίση ή καλύτερα οι επανεμφανιζόμενες κρίσεις υπό μορφές διάφορες και ποικίλες είναι το μέγα ερωτηματικό του σύγχρονου κόσμου, ουσία του οποίου αποτελεί ο εκδυτικισμός του πλανήτη. Εκδυτικισμός σημαίνει αδιάκοπος και σταθερός εξορθολογισμός του πνεύματος. Σημαίνει δηλαδή παγκυριαρχία του επιστημονικού λόγου και άρα του ίδιου του καπιταλιστικού συστήματος σε πλανητική κλίμακα.

Δεν είναι εύκολο να κατανοήσει κανείς την εποχή που του δόθηκε να ζήσει. Και όμως, ζούμε στην εποχή μιας ριζικής μετάλλαξης του δυτικού ανθρώπου και των κοινωνιών του που πολλοί δεν διστάζουν πλέον να αποκαλούν «μετανθρωπική». Οι ιστορικοί ατταβισμοί είναι βεβαίως ισχυρότατοι, πόσο μάλλον σε χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας με διαφορετική ιστορική πορεία, όπως η Ελλάδα. Αλλά η Τεχνική ως απόλυτος διορισμός του σύγχρονου κόσμου αποτελεί τον ενιαίο και μοναδικό ορίζοντα.

Το πρόβλημα βεβαίως δεν είναι η καλή ή κακή χρήση μηχανών και μηχανημάτων. Τεχνολογία σημαίνει μετατροπή των πάντων, ορατών τε και αοράτων,  σε αντικείμενο εκμετάλλευσης και απόδοσης με διατυμπανισμένο σκοπό την ασφάλεια και ευτυχία του ανθρώπου. Η μετατροπή στηρίζεται στην οργάνωση και την αποτελεσματικότητα μεθόδων και διεργασιών. Οι μέθοδοι και οι διεργασίες χρειάζονται οικονομικές αγορές. Ετσι, η επιστήμη τίθεται στην υπηρεσία του καπιταλισμού και ο καπιταλισμός είναι η εμπέδωση της ισχύος και της δύναμης, δηλαδή της τεχνικής και της ανάπτυξης πάση θυσία.  Δεν νοείται καπιταλισμός χωρίς επιστήμη, ούτε επιστήμη χωρίς καπιταλισμό.

Η επίδραση του τεχνολογικού σύμπαντος στην κοινωνική και πολιτική συνείδηση είναι καταφανής. Η καθολική αρχή της καινοτομίας, τυποποίησης και μέτρησης των προϊόντων και δραστηριοτήτων απηχείται στην ολοένα και μεγαλύτερη παθητικότητα, προσαρμοστικότητα και αυτοματική ευθυγράμμιση του πολίτη – καταναλωτή.  Συνειδητά ή όχι, υπάρχουμε, συμπεριφερόμαστε και προσδοκούμε λίγο πολύ σύμφωνα με τις αρχές που διέπουν τις οργανωμένες αγορές, εξού και η περίφημη κοινωνία της γνώσης.  Αυτό που παλιότερα στιγματιζόταν ως εμπορευματοποίηση της γης, του ανθρώπου και της εργασίας, σήμερα ενθαρρύνεται και προωθείται ως αναπτυξιακό, και άρα ως προοδευτικό, πνεύμα.

Στα πλαίσια αυτά, οι γνωστές ιστορικές κατηγορίες και έννοιες για την κατανόηση του εαυτού μας και της κοινωνίας στην οποία ζούμε παύουν να ισχύουν ουσιαστικώς. Η συστηματική αλλοίωση του περιεχομένου τους αναγγέλλει κατηγορηματικά την τελική αχρήστευσή τους. Αφ’ ης στιγμής το άτομο δέχεται πλέον την ενσωμάτωση της τεχνικής στον οργανισμό του, να αντιμετωπίζει δηλαδή το ίδιο το σώμα του ως συσκευή, ποιά μπορεί να είναι η μοίρα των προβεβλημένων αξιών μας, η ελευθερία λόγου χάρη,  σε ένα σύστημα που παράγει και αυτοματοποιεί την ανάγκη κατανάλωσης χωρίς την οποία είναι αδύνατο να λειτουργήσει; Οι διεθνείς οργανισμοί και τα τεχνολογικά εργαστήρια φαίνεται να είναι πλέον οι μόνοι δημιουργοί της ιστορίας με αποτέλεσμα να καθίσταται άτοπος ο παραδοσιακός πολιτικός λόγος.  Πού στοχεύει η εμφαντική προβολή των φαινομένων κοινωνικής αδικίας, αν όχι στην ενδυνάμωση των φορέων παραγωγής πλούτου και επομένως στην αιώνια υπόσχεση δικαιότερης κατανομής;

Μολαταύτα, ο απόλυτος εξορθολογισμός δεν προφυλάσσει από τα ξεσπάσματα της παράλογης βίας.  Ισα ίσα μάλιστα, η τεχνολογική επικάλυψη του πλανήτη μπορεί να κλωσσήσει φαινόμενα που δεν φανταζόμαστε καν, έστω αν έχουμε ήδη μια πρόγευση, ιδίως σε παλαιές γεωπολιτικές και πολιτιστικές επικράτειες που ιδιοποιούνται μεν την τεχνολογική δύναμη του δυτικού πνεύματος, πλην όμως αρνούνται να αφομοιώσουν την εσωτερική λογική του.

Ολα τούτα δεν λέγονται βεβαίως για να τρομάξουν. Πνευματική ζωή σημαίνει συνειδητοποίηση του παρόντος.  Και το παρόν είναι αδύνατο να συνειδητοποιηθεί χωρίς τη σκέψη και την τέχνη, όσο δυσεύρετες κι αν έχουν καταντήσει σήμερα στον κυκεώνα της αγοράς πολιτιστικών αγαθών.

Κανείς δεν θα διαφωνήσει φαντάζομαι με το γενικότερο συμπέρασμα ότι η ελληνική κρίση αποτελεί σύμπτωμα μιας κατά πολύ βαθύτερης κρίσης του δυτικού κόσμου. Αλλά τα γενικά συμπεράσματα δεν επαρκούν χωρίς την απαιτούμενη διακρίβωση και ανάλυση των όρων τους. Τίποτε όμως δεν μπορεί να γίνει κατανοητό και ως ένα βαθμό αντιστρέψιμο, όσο παραμένουν ακλόνητοι οι δύο πόλοι του σύγχρονου ορθολογισμού: η καινοτομία και η ανάπτυξη. Και αν το καλοσκεφθούμε, το Μνημόνιο αποτελεί ακριβώς μια αυστηρή υπόμνηση προς όλους, όσοι δεν εννοούν να ευθυγραμμισθούν με τις απαιτήσεις του τεχνολογικού καπιταλισμού για ασφάλεια και ευτυχία.

* Εισήγηση του ποιητή και δοκιμιογράφου Αντώνη Ζέρβα στην εκδήλωση με τίτλο «Η κρίση στην Ελλάδα: Οικονομία, γεωπολιτική, πολιτική», που διοργάνωσε η Εταιρεία Μελέτης Ελληνικού Πολιτισμού την 1η Δεκεμβρίου 2014, στις Βρυξέλλες. Βλ. βίντεο εδώ (Ο τίτλος της ανάρτησης είναι του Αρδην).

Publicités

Laisser un commentaire

Entrez vos coordonnées ci-dessous ou cliquez sur une icône pour vous connecter:

Logo WordPress.com

Vous commentez à l'aide de votre compte WordPress.com. Déconnexion / Changer )

Image Twitter

Vous commentez à l'aide de votre compte Twitter. Déconnexion / Changer )

Photo Facebook

Vous commentez à l'aide de votre compte Facebook. Déconnexion / Changer )

Photo Google+

Vous commentez à l'aide de votre compte Google+. Déconnexion / Changer )

Connexion à %s